دی‌شب با دختر گل‌ام و دوست بامزه‌اش در سينما فرهنگ فيلم گيلانه ساخته‌ی خانم بنی‌اعتماد و عبدالوهاب را ديدم. بعد از ديدن چند فيلم بد مانند‌ "بيد مجنون" و "دور و نزديک" خود را برای تماشای فيلمی خوب از کارگردانی خوش‌فکر که آثار برجسته‌يی در کارنامه‌ی خود دارد آماده کرده بودم اما وقتی از سالن سينما خارج می‌شدم چندان راضی نبودم. شايد اگر سه نام معتبر محسن عبدالوهاب و رخشان بني اعتماد و فريد مصطفوی به عنوان فيلم‌نامه‌نويس که دو نفر اول به طور مشترک کارگردانی را هم به عهده داشتند نبود راضی‌تر از سينما خارج می‌شدم. البته من منتقد سينمايی نيستم و حال و هوايی که هنگام تماشای فيلم دارم تاثير زيادی روی قضاوت‌ام می‌گذارد شايد در حال و هوای بهتری اگر فيلم را می‌ديدم با آن مهربان‌تر بودم اما به هر حال چيزی که مرا ناراضی کرد بيش از کارگردانی فيلم‌نامه‌ی ضعيف و ساختار آشفته‌ی فيلم‌نامه بود.
اپيزود دوم "گيلانه" که يکی از اپيزودهای "ننه گيلانه" است می‌توانست به اثری مانده‌گار تبديل شود اگر خانم بنی‌اعتماد سعی نمی‌کرد به زور جنگ و مسايل اجتماعی را به آن الصاق کند. انسانی در دل طبيعتی سرسبز و زاينده رنج می‌کشد و ذره ذره آب می‌شود و مادرش عاشقانه او را تيمار می‌کند. اين محتوا می‌توانست دست‌مايه‌ی خوبی برای معنا بخشی به رنج بشری باشد اما در "گيلانه" تبديل به رنجی بی‌معنا شده است که اين "بی‌معنايی" نه به دليل "پوچ‌گرايی" يا "بی‌معنا" دانستن زنده‌گی و رنج بشری است بل‌که به دليل بلاتکليفی و سردرگمی سازنده‌گان "گيلانه" است.
اگر اسماعيل بر اثر تصادف راننده‌گی قطع نخاع شده بود آيا تاثيری در فيلم می‌گذاشت؟ اين که اسماعيل در جنگ به چنين سرنوشتی دچار شده است خودبه‌خود فيلم را فيلمی ضد جنگ يا طرف‌دار صلح نمی‌کند اتفاقا مضمون فيلم خانم بنی‌اعتماد فيلمی جنگ‌طلبانه و انتقام‌جويانه است. زيباترين لحظه‌ی اپيزود دوم گيلانه آن‌جاست که گيلانه بر بالين اسماعيل می‌رقصد اما متاسفانه اين رقص شادی در هنگامه‌يی برپا می‌شود که خبر حمله‌ی آمريکا به عراق از تله‌ويزيون پخش می‌شود.
"گيلانه" می‌توانست سمفونی عاشقانه‌ی باشد از ميل به زنده‌گی در "اسماعيل" و شور عاشقانه‌ی "گيلانه" برای روشن‌نگاه‌داشتن آن ميل در جان اسماعيل و اگر چنين بود آن‌گاه با اثری عميق و ضدجنگ روبه‌رو بوديم. اما اکنون با اثری نق‌نقو در باره‌ی جنگ و مسايل اجتماعی روبه‌رو هستيم که تکليف‌اش با خودش مشخص نيست! "ای کشته که را کشتی تا کشته شده‌يی زار" می‌شود شعار فيلم و اين تمام رنج اسماعيل و عشق گيلانه را چون حبابی می‌ترکاند. اما اگر از اين مضمون غلط که گاهی در فيلم سرک می‌کشد هم بگذريم بسياری از چيزهای ديگر وجود دارد که گيلانه را از عمق به سطح می‌آورد و آن را از يک قدمی اثری مانده‌گار به يک قدمی اثری سطحی می‌کشاند:
- معلوم نيست گيلانه که خود نماد مجسمی از عاطفه است ديگر چرا چشم انتظار "عاطفه‌"يی موهومی نشسته است؟
- تيمار عاشقانه‌ی گيلانه از اسماعيل هيچ تاثير مثبتی نه در شخصيت گيلانه گذاشته است و نه در بهبود و علاقه‌مندی اسماعيل به زنده‌گی و اين تمام آن "رنج" و اين "عشق" را بی‌معنا می‌کند و جايی که رنج و عشق معنا نداشته باشند جنگ و خون‌ريزی معنا می‌یابد و به همين دليل است که نگاهی عميق به "گيلانه" آن را در رديف آثار جنگ‌طلب و انتقام‌جو قرار می‌دهد.
- سکانس‌هايی که مسافران عبوری کنار دکه‌ی گيلانه توقف می‌کنند بسيار سطحی و شعاری است و اساسا نمی‌تواند هيچ سنخيتی با رنج اسماعيل و عشق گيلانه داشته باشد.
- ...

در مورد اپيزود اول حرف زيادی برای گفتن ندارم بازی خوب دل‌شنين باران کوثری اگر نبود می‌شد آن اپيزود را نديد. و البته لحظه‌ی تاثيرگذاری در اين اپيزود بود که نمی‌توان از آن گذشت. لحظه‌يی که ميزانس بسيار خوب و بازی‌های دل‌نشين باران و معتمدآريا آن را مانده‌گار کرده است و آن صحنه‌یی است که می‌گل و گيلانه در حال رفتن به تهران هستند و گفت‌وگويی در مورد ازدواج گيلانه و علاقه‌ی او به مردی طرح می‌شود.
حرف در مورد هر دو اپيزود زياد است و آن‌چنان سوراخ و سنبه فراوان در آن وجود دارد که شرح و بسط‌‌اش از حوصله‌ی اين گپ خودمانی در مورد فيلمی که به تازه‌گی ديده‌ام خارج می‌شود. پس به همين بسنده می‌کنم و چند لينک برای علاقه‌مندان به دانستن بيشتر در مورد فيلم درج می‌کنم. البته اگر نقدها را بخوانيد خواهيد ديد همه از فيلم تعريف کرده‌اند!
مشخصات فيلم: ايران‌آکتور
نقد: ايران‌مانيا، بی‌بی‌سی فارسی (هوشمند هنرکار)