چهارشنبه، 28 اردیبهشتماه 1384 | May 18, 2005

ای بس که نباشيم و جهان خواهد بود

khayam01.jpg
امروز 28 ارديبهشت (18 مه) 957 سال از روزی که غياث‌الدين ابوالفتح عمر بن ابراهيم خيام در نيشابور به دنيا آمد می‌گذرد. جالب است که اين رياضی‌دان و ستاره‌شناس و گاه‌شمار برجسته‌ی ايرانی که در پزشکی نيز تبحر داشت در عين حال شاعری جهانی نيز هست. در واقع او را بيش از رياضيات در شعر می‌شناسند. اما مقام برجسته‌ی او در رياضيات و گاه‌شماری غير قابل انکار و صرفه‌نظرکردی است.
دو سال پيش در چنين روزی مطلبی درباره‌ی حکيم عمر خيام نوشتم، چند لينک درباره‌ی اين شاعر و دانشمند نيز در آن مطلب آورده‌ام که ديگر اينجا تکرار نمی‌کنم.
تصميم داشتم از خيام رياضی‌دان و انديشه‌هایی که در کتاب "رساله فی شرح ما اشکال من مصادرات اقلیدس" بيان کرده است که می‌توان به روشنی بنيادهای هندسه‌ی نااقليدوسی را در آن مشاهده کرد بنويسم اما خب دل و دماغ‌اش نيست پس همان به که خيام شاعر را به ياد آوريم و چند رباعی از او زمزمه کنيم:
آن مايه ز دنيا که خوری يا پوشی
معذوری اگر در طلب‌اش می‌کوشی
باقی همه رايگان نيرزد هشدار
تا عمر گران‌بها بدان نفروشی
* * *
چون نيست حقيقت و يقين اندر دست
نتوان به امید شک همه عمر نشست
هان تا ننهيم جام می از کف دست
در بی‌خبری مرد چه هشيار و چه مست
* * *
گاوی ست در آسمان و نام‌اش پروين
يک گاو دگر نهفته در زير زمین
چشم خردت باز کن از روی يقين
زير و زبر دو گاو مشتی خر بين

چند لينک مرتبط:
کتابخانه‌ی دیجیتال بانی‌تک (فايل تکست رباعيات خيام)
درج (مجموعه‌ی کاملی از اشعار خيام)
بزرگ‌داشت خيام نيشابوری
تاريخ تقويم‌های شمسی و قمری (شبکه فيزيک-هوپا)
Rubaiyat of Omar Khayyam

May 18, 2005 04:20 PM | TrackBack

reza 20:22 @ Fri, 7 Nov 08

صادق هدایت و خیام اصلا قابل قیاس با هم نیستند
خیام انسان با شعوری بوده ولی من از صادق هدایت شناختی ندارم فقط میدانم که کسی که خود کشی کند انسان بی شعوریست به قول مولانا:
من به خود نامدم اینجا که به خود باز روم
آنکه آورد مرا باز برد در وطنم


21:50 @ Sat, 24 Dec 05

1 پیش گفتار در مورد خیام میخواهم


arash kamandar 15:30 @ Tue, 24 May 05

چه فكر كرده ايد


arash kamandar 15:30 @ Tue, 24 May 05

چه فكر كرده ايد


تقويم تركى ايران 22:59 @ Fri, 20 May 05

تقويم تركى ايران

تقويم و تنظيم آن در ايران دوره اسلامى بلاواسطه با نام تركان عجين استּ به عنوان نمونه اساس تقويم امروزى خلق فارس٬ آغاز بهار٬ موقعيت نوروز در آن و ּּּ٬ تقويم "جلالى" ويا "ملكى" است كه بر حسب فرمان سلطان ترك٬ "جلال الدين ملكشاه سلجوقى" فرزند "آلب آرسلان"٬ توسط هئيتى علمى تنظيم و از سال ١٠٩٢ در سراسر امپراتورى تركى سلجوقى رسمى گرديده بودּ در اين تقويم اول ‏سال در روز نخست بهار قرار گرفت و نوروز كه تا آن زمان سيار بود، ثابت شد و به "نوروز سلطانى" معروف گشت. بعدها با فرمان امپراتور ديگر ترك غازان خان٬ تقويمى بنام "غازانى" تدوين گرديد كه مبدا تاريخگذارى آن سال ١٣٠٢ ميلادى بودּ همچنين در طول تاريخ در ايران امروزى٬ زيجهاى گوناگونى بكار مىرفت كه باز اكثريت مطلق آنها مانند زيج جلالى٬ زيج ايلخانى٬ زيج اولوق (الغ) بيگ٬ زيج خانى٬ زيج غازانى و ּּּ همه به امر شاهان و سلاطين ترك تدوين گرديده و با نام آنان مربوط اندּمتاسفانه در اكثر اين تقويم و زيجها نام ماهها به تركى نبوده است و اين از بزرگترين كوتاهبينىهاى دول تركى بشمار ميرودּ تا اينكه در دوره امپراتورى تركى-آذربايجانى صفويه٬ به جبران اين نقيصه و در راستاى تدبيرات اين دولت براى حفظ٬ گسترش و تثبيت قانونى زبان٬ فرهنگ و هويت تركى در قلمرو خود٬ "تقويم باستانى دوازده حيوان تركى"٬ كه از قرنها پيش و همزمان با حاكميت امپراتورىها و دولتهاى ترك بر سرزمين ايران كنونى در ميان ملل و اقوام تابعه رايج شده بود٬ به طور رسمى پذيرفته و جايگزين تقويم جلالى گرديدּ اين تقويم تماما تركى كه بر حسب استخراجات حكماى تركستان تدوين گرديده و در آن براى هر سال نام تركى يك حيوان اختصاص داده مي‍شود٬ قبل از استعمال تاريخ هجرى در بين اقوام ترك رايج بوده و هنوز هم در بعضى از جوامع و جمهورىهاى ترك بكار برده مىشود. تقويم دوازده حيوان تركى داراى سالهاى شمسى و ماههاى قمرى است و آغاز سال آن ماه مارس مىباشدּ (بنا به اهميت تقويم دوازده حيوان تركى٬ قسمت دوم اين نوشته منحصرا در باره اين تقويم خواهد بود).

تا اوايل قرن بيستم ميلادى تاريخ و تقويم متداول و رسمي كشور ايران و دولتهاى تركى –آذربايجانى حاكم بر آن٬ تقويمهاى تركى و عربي ، تقويم دوازده حيوان تركى با سالهاى تركى و هجري قمري با ماه‍‍‍‍‍هاي عربي بود. بعد از شكست انقلاب مشروطه و صعود و به حاكميت رسيدن عنصر قومى اقليت فارس در ايران٬ از اوايل سال ١٩١١ تاريخ هجرى شمسى با ماههاى برجى (حمل، ثور، جوزا، سرطان، اسد، سنبله، ميزان، عقرب، قوس، جدى، دلو، حوت) به ‏طور رسمى اعمال شد. با تاسيس دولت پهلوى٬ در سال ١٩٢٥ (١١ فروردين ١٣٠٤) مجلس شوراي ملي گاه‍شماري امروزى فارسى را تصويب و آنرا رسمى اعلان نمودּ با رسمى شدن تقويم خورشيدى فارسى٬ تقويم دوازده حيوان تركى كه يكى از قديمىترين تقويمهاى دنيا است و تا آن موقع استعمال آن در كشور ما جنبه رسمى داشت به طور كلي از رسميت قانوني افتادּ در شمال ايران نيز ٬ همزمان با شكل گيري دولت شوروي و جايگزينی تقويم ميلادي با نامهاى روسى به جاي تقويم هاي ملى و مذهبى ديگر، تقويم تركى اندك اندك كاربرد خود را از دست دادּ


sooski 23:36 @ Thu, 19 May 05

تو قاهره کازينوی هتل ماريوت اسمش عمر خيام بود و توی اسکندريه هم يه رستوران بود به همين نام!! نميدونم مصريها چرا اين حکيم رو به کازينو و رستوران مربوط کردند؟!؟
--سوسکی


sooski 23:35 @ Thu, 19 May 05

تو قاهره کازينوی هتل ماريوت اسمش عمر خيام بود و توی اسکندريه هم يه رستوران بود به همين نام!! نميدونم مصريها چرا اين حکيم رو به کازينو و رستوران مربوط کردند؟!؟
--سوسکی


شبح 16:36 @ Thu, 19 May 05

محمود جان!(9)
اگه خوب دقت می‌کردی رباعی اولی که نوشتم در واقع ترجمان حرف مارکس در مورد ارزش مصرف و ارزش مبادله است. يعنی تنها آن چيزی اصالت دارد که مصرف می‌کنی.


Rosva 16:03 @ Thu, 19 May 05

مقايسه ای که بين خيام و صادق هدايت شد مرا بياد اين بيت انداخت:
ميان ماه من تا ماه گردون
تفاوت از زمين تا اسمان است
با انکه خيام و هدايت هردو ْ ضد مذهب ْ و ْ بی اعتنا به دنيا ْ توصيف شده اند اما نگرش انها به جهان و ريشه فلسفه انها از زمين تا اسمان متفاوت هستند.
فلسفه خيام ْ دترمينيسم مثبت ْ است.يعنی با اينکه جهان را نهايتاْ بی ارزش و سرنوشت خود را از پيش قلم زده ميبيند ولی خود را از جامعه و اطرافيانش کنار نميکشد.در زندگی اجتماعی و علمی زمان خود نقش سازنده ای بازی ميکند تا جايی که برخی پژوهشگران خيام شاعر و خيام عالم را دو نفر پنداشته اند.
اما فلسفه صادق هدايت ْ نيهيليسم منفی ْ است و در اين باره بيشتر تحت تاثير کافکا قرار داشت تا خيام.هدايت جهان را زيادی و خود را در جهان زياديتر ميديد و اين ديد نهايتاْ باعث مرگ نابهنگام او هم شد.اين هرگز نظر خيام نبود و تنها کسانی که خيام را بصورت يک شاعر عياش لاابالی ميشناسند اين مقايسه اشتباه را علم ميکنند.
درباره فلسفه هدايت کتابی بنام ْ چرا با صادق هدايت مخالفمْ (اگر هنوز نام کتاب را درست بياد داشته باشم) نوشته هوشنگ پيمان (نقاش معروف ايرانی) خواندنی است.


شروود 12:32 @ Thu, 19 May 05

سلام. خوشحالم که آن بحث های آنچنانی در صفحه ی نظرات بالاخره جای خودش را به یک آرامش نسبی داد. راستش را بخواهی فکر نمی کنم هنوز خیام شناسان به یک نتیجه ی یکسان از شخصیت و رباعیات او رسیده باشند و به قطع بتوان در مورد همه ی آنچه به او نسبت داده می شود نظر داد. چه در مورد لامذهبی او و چه در مورد همان یک رباعی که مورد عنایت دوستان واقع شده است. این یکی هم گویا از همان دسته است که منسوب به اوست و در واقعیت اش شک است. به هر حال منظور اگر این بود که از خیام یادی شود، آنچه که بالا نوشتی بسیار متین و خوب ولی در مورد رباعیاتش سلیقه ی من این یک رباعی خاص را که محل شک هم هست چندان نمی پسندد.


10:36 @ Thu, 19 May 05

روزبه خان..زياد شدن دور و برت رو خوب نگاه کن نکنه..


10:36 @ Thu, 19 May 05

روزبه خان..زياد شدن دور و برت رو خوب نگاه کن نکنه..


10:35 @ Thu, 19 May 05

روزبه خان..زياد شدن دور و برت رو خوب نگاه کن نکنه..


ardeshir 8:51 @ Thu, 19 May 05

« شيخی به زنی فاحشه گفتا مستی ،
هر لحظه به دام دگری پا بستی ،

گفتا شيخا هر آنچه گويی هستم
اما تو چونان که می نمايی هستی ؟ »

خيام


7:20 @ Thu, 19 May 05

من يادم ميايد جايی مطلبی ميخواندم که ميگفت احتمال اينکه اين رباعی آخر حقيقتا متعلق به خيام باشد و او انسانهای اطراف خودش را مشتی خر خوانده باشد کم است و معتقد بود که اين رباعی هم احتمالا جزو آنهايی است که اشتباها به او منصوب شده اند.
نظر شما چيست؟


دنیایی 2:09 @ Thu, 19 May 05

خبر خبر خبر

وكيل مجتبي سميعي‌‏نژاد از شكستن اعتصاب غذاي موكلش خبر داد، ايلنا
تهران- خبرگزاري كار ايران

وكيل مجتبي سميعي‌‏نژاد؛ وبلاگ‌‏نويس بازداشت شده از شكستن اعتصاب غذاي موكلش خبر داد.
محمد سيف‌‏زاده در گفت‌‏وگو با خبرنگار "ايلنا", با اعلام اين مطلب, افزود: صبح امروز مادر مجتبي سميعي‌‏نژاد به ملاقات او در زندان رفته بود كه با مشاهده وضعيت نامطلوب جسمي فرزندش، از او درخواست شكستن اعتصاب غذا را كرد كه بدين ترتيب موكلم اعتصاب غذايش را شكست.
وي همچنين با اشاره به اعتراض موكلش نسبت به درج خبري در يكي از روزنامه‌‏هاي صبح مبني بر اينكه عده‌‏اي از رييس قوه قضائيه درخواست عفو او را كرده بودند, گفت: مجتبي سميعي‌‏نژاد, معتقد است كه گناهي مرتكب نشده است كه رئيس قوه قضائيه او را مورد عفو قرار دهد, درخواست موكلم آزادي او و برخورد با قضات متخلف پرونده‌‏اش است.


مداد سفید 0:26 @ Thu, 19 May 05

شبح بزرگ وار درود.
همان طور که نانای گرامی هم گفته اند، بینش فلسفی خیام و بعد از او هدایت، با - قریب هزار سال فاصله - بر نوعی مرگ پرستی یا مرگ ستایی استوار است و بیش از آن که این نگرش به سمت مذهب گرایش داشته باشد به شاخه ای از اسطوره متمایل است. درونمایه ی اشعار خیام ظاهرا مبتنی بر پوچی و نیستی است اما در بطن خود فلسفه ی پخته و به کمال رسیده ای دارد که به خواننده عرضه می شود: که زایش یعنی نیستی و انسان با هر قدم، یک گام به مرگ نزدیک تر می شود. " کان ها که بجایند نپایند بسی... و آن ها که شدند کس نمی آید باز"... اما در این میان خیام - با تاکید بر پوچی و بی ارزشی جهان - شادکامی و لذت جویی را نیز به انسان توصیه می کند. "می خور تو در آبگینه با ناله ی چنگ... زآن پیش که آبگینه آید بر سنگ"... در مورد هدایت هم باید گفت که او کاملا شیوه ی تفکر خود را بر فلسفه ی خیام منطبق کرده است تنها با این فرق که هدایت چیزی به انسان توصیه نمی کند. نه فراموشی، نه کام جویی، نه بی خبری و نه شاد خواری... در جائی خوانده بودم به همین دلیل است که بلبل شور انگیز خیام به ( بوف کور) و گل سرخ خوشبوی او به ( نیلوفر کبود بی بو ) تبدیل می شود...


Mahmoud 0:19 @ Thu, 19 May 05

che ajab khayyaame bichaare raa be marx o raabeteye beyne kaar o sarmaayeh rabt nadaadi!


nana 22:15 @ Wed, 18 May 05

شبح گرامی

بنا بر گفته يکی از خردمندان معاصر ما که
نامش آرامش دوستدار است و متفکری است بی نظير که در مبحث عقب ماندگی تفکر در ايران کتاب مينويسد و من بشدت دوستش دارم و موافق او هستم .
عمر خيام و صادق هدايت دو نفری هستند که در ايران بينشی مذهبی !!! (منظور هر نوع مذهبی است ) نداشته اند و متفکرانی مستقل بوده اند .
درود بر هر دوی آنان .
شعری از خيام را برای دوستان مينويسم. نانا

گر کار فلک به عدل سنجيده بدی
احوال فلک جمله پسنديده بدی

ور علم بدی به کارها در گردون
کی خاطر اهل علم رنجيده بدی ؟


آرمین گیله مرد 20:01 @ Wed, 18 May 05

سلام ... در تاریخ بشر انگشت شمار نابغه متفکر عجوبه داریم که یکیش همین خیام هست!!!


rebel 17:45 @ Wed, 18 May 05

شبح عزیز احتمالا باید این مصرع این طوری باشه:
زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین


nasrin 17:28 @ Wed, 18 May 05


گر کار فلک به عدل سنجيده بدی
احوال فلک جمله پسنديده بدی

ور عدل بدی به کارها در گردون
کی خاطر اهل فضل رنجيده بدی


jay 16:48 @ Wed, 18 May 05

من هم به مو لوی علاقه زياد ي دارم :-)
۳ تا کتاب به انگلیس و ۱۲ تا هم به فارسی از اشعارش دارم ... بعضی هاشون عالی هستند


روزبه 16:38 @ Wed, 18 May 05

وای از دست همين مشت مشت خر که زياد می شن






زبان:
نگهداری مشخصات؟






تعداد مطالب وبلاگ: 1310
تعداد نظرات: 25763
تعداد بازديد کنندگان:
Last update: november 7, 2008 08:22 pm


از کجا آمده‌اند؟