●
خواندنیهای آدينه! انيشتنانه!
اگر میخواهيد در بارهی روشهایی که فيزيکدانها به کار میبرند چيزی از آنان فرا گيريد، از من بشنويد و به اين اصل پایبند بمانيد: به حرفهایشان گوش ندهيد، به کارهایشان توجه کنيد. در نظر کسی که در اين پهنه کاشف است، فرآوردههای نيروی تخيلاش چنان ضروری و طبيعی مینمايد که آنها را عين واقعيت میشمارد نه آفريدههای فکر، و دوست دارد که ديگران نيز چنين تصور کنند.
طنين اين کلمات چنان است که گويی از شما دعوت میکند که جلسهی سخنرانی را ترک کنيد. با خود خواهيد گفت که اين مردک فيزيکدانی دستاندر کار است و بايد مسايل مربوط به ساخت علم نظری را به معرفتشناسان واگذارد.
در برابر اين انتقاد من میتوانم از ديدگاهی شخصی به دفاع از خود برخيزم و به شما اطمينان میدهم که به تقاضای خود به اينجا نيامدهام، بلکه به دعوت پر مهر ديگران و به يادبود مردی که در سراسر عمر برای وحدت علم جانانه جنگيد به پشت ميز خطابه رفتهام. اما از ديدگاهی عينی، اين کار مرا میتوان چنين توجيه کرد که، به هر تقدير، شايد بد نباشد بدانيم کسی که عمری با تمام توان کوشيده است تا مبانی شاخهای از علم را روشن سازد و اصلاح کند، نسبت به آن چگونه میانديشد.
شيوهای که او برگذشته و حال علم مینگرد ممکن است تا حد زيادی بسته به اميدهایی باشد که برای آيندهی آن میپرورد و در حال بدانها نشانه رفته است؛ اما اين سرنوشت ناگزير کسی است که خود را هرچه نستوهتر به دنيای انديشهها مشغول داشته است. سر گذشت او مانند سرگذشت مورخی است که به همان روال، ولو ناهشيارانه، رويدادهای واقعی را بر گرد آرمانهایی جمع میکند که برای خود در موضوع جامعهی انسانی ساخته است.
آلبرت آينشتاين، فيزيک و واقعيت، ترجمهی محمدرضا خواجهپور، انتشارات خوارزمی، 1363، ص 24
On the Method of theoretical physics. The Herbert Spencer Lecture deliverd at Oxford, 10 June 1933.
October 8, 2004 02:45 PM
